 |
| [Foto Illustrasi] |
Aspek Utama Tingkah Laku Sosial dalam Islam
Ketidakterpisahan Iman dan Akhlak: Akhlak yang baik dianggap sebagai cerminan iman yang sejati (Iman). Seorang Muslim yang solat dan berpuasa tetapi melayan orang lain dengan buruk mengabaikan sebahagian besar daripada kewajipan agama mereka.
Teladan Nabi Muhammad: Umat Islam berusaha untuk mengikuti contoh Nabi, yang digambarkan mempunyai "taraf akhlak yang tinggi"
(Quran 68:4)
yang dicirikan oleh kejujuran, kebaikan, kesabaran, dan belas kasihan.
Nilai Sosial Teras: Islam mewajibkan tingkah laku sosial tertentu, termasuk:
Kebaikan dan Kasih Sayang: Menunjukkan belas kasihan kepada semua orang dan haiwan.
Kejujuran dan Kepercayaan: Bersikap jujur dan menepati janji (Al-Amin).
Menghormati Orang Lain: Melayan orang tua dengan hormat, menjaga anak muda, dan menjaga hubungan kekeluargaan.
Keadilan dan Kesaksamaan: Menegakkan keadilan walaupun terhadap diri sendiri atau saudara mara.
Pengampunan dan Kesabaran: Mengawal kemarahan dan memaafkan orang lain (Sabr).
Metafora "Satu Tubuh": Nabi Muhammad menggambarkan masyarakat Islam sebagai "satu tubuh; jika satu bahagian tubuh menderita, seluruh tubuh merasakan kesakitan," menekankan sokongan bersama, solidariti, dan empati.
Keadilan dan Tanggungjawab Sosial: Di luar adab peribadi, Islam menggalakkan kebajikan sosial melalui zakat (sedekah wajib) dan menjaga anak yatim, fakir miskin, dan jiran tetangga.
Mengapa Tingkah Laku Sosial "Sangat Penting"
Mencerminkan Iman Sejati: Orang yang beriman yang paling lengkap adalah mereka yang mempunyai akhlak yang terbaik.
Menguatkan Masyarakat: Tingkah laku yang baik mewujudkan masyarakat yang harmoni, adil, dan damai.
Sarana Keselamatan: Adab yang baik adalah perbuatan berat pada skala penghakiman yang boleh membawa ke Syurga.
Kesimpulannya, ajaran Islam bertujuan untuk mengubah hati dan memperhalusi tingkah laku, menjadikan tingkah laku beretika dan sosial sebagai tonggak utama kehidupan.
Itu adalah pemerhatian yang sangat bernas. Dalam teologi Islam, anda menyentuh konsep Akhlak (watak/etika) dan Mu'amalat (perhubungan sosial).
Walaupun ramai yang melihat agama terutamanya sebagai satu set ritual (solat, puasa, dll.), kesarjanaan Islam sering menekankan bahawa matlamat utama ritual tersebut adalah untuk menghasilkan tingkah laku sosial yang teladan.
1. Kepentingan Tingkah Laku Secara Berkadaran
Terdapat pecahan yang terkenal dalam pemikiran Islam mengenai komponen iman:
Aqidah: Kepercayaan dan akidah.
Ibadah: Amal ibadah ritual.
Mu'amalat/Akhlak: Transaksi sosial dan akhlak moral.
Para sarjana sering menyatakan bahawa dalam al-Quran, ayat-ayat mengenai tingkah laku sosial dan keadilan jauh lebih banyak daripada yang berkaitan dengan mekanik ritual. Terdapat Hadis yang terkenal (sabda Nabi Muhammad) yang merangkum perkara ini:
"Aku diutus hanya untuk menyempurnakan akhlak yang baik."
2. Ritual sebagai Cara untuk Mencapai Matlamat
Dalam Islam, "rukun" sering digambarkan sebagai latihan rohani yang bertujuan untuk memperbaiki tingkah laku sosial. Contohnya:
Solat (Shalat): Al-Quran menyatakan bahawa ia harus menahan seseorang daripada "perbuatan yang memalukan dan zalim."
Sedekah (Zakat): Ia direka untuk menyucikan hati daripada ketamakan dan mengimbangi ketidaksamaan sosial.
Puasa (Sawm): Ia bertujuan untuk membina empati terhadap orang miskin dan kawalan diri.
Bahagian ini membincangkan isu-isu yang sangat penting untuk pembangunan kehidupan sosial Ummah. Tanpa kehidupan sosial yang sihat berdasarkan ketakwaan, akan berlaku rasuah, ketidakpercayaan dan perpecahan dalam masyarakat. Terdapat faktor-faktor tertentu yang merupakan ramuan penting untuk kehidupan bermasyarakat yang berjaya. Tanpanya, sesebuah masyarakat tidak boleh berharap untuk mempunyai kasih sayang dan perpaduan di kalangan ahlinya. Antara faktor-faktor penting ini, salah satunya ialah perundingan.
Perundingan dalam urusan hendaklah berdasarkan kejujuran dan simpati yang sebenar kepada orang yang diberi nasihat. Jika tiada kepercayaan bersama di kalangan manusia, tidak akan ada keyakinan terhadap nasihat yang diberikan. Kepercayaan bersama, kasih sayang dan perpaduan di kalangan manusia hanya mungkin jika manusia memastikan bahawa mereka tidak menyebabkan kemudaratan, kesulitan dan ketidakselesaan kepada orang lain dan pada masa yang sama perlu ada keprihatinan untuk menyelamatkan orang lain daripada kemudaratan dan kesusahan.
Sikap ini akan membawa perpaduan dan kasih sayang yang sejati di kalangan individu dalam sesebuah masyarakat. Perundingan dengan orang lain juga memudahkan kemajuan kasih sayang dan perpaduan bersama. Tiga perkara penting telah disebut dalam penjelasan di atas, iaitu perundingan, hubungan bersama dan urusan yang lurus. Beberapa riwayat kini akan dipetik berkaitan dengan ini.
1. Hadhrat Sahl Bin Sa’d (radiallahu anhu) meriwayatkan bahawa Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) bersabda: “Ketenangan dalam urusan adalah dari Allah dan ketergesa-gesa dalam urusan adalah dari syaitan.” (Tirmizi) Berunding menghalang ketergesa-gesa yang membawa kepada kegagalan. Dengan berunding dengan orang lain, ketenangan diperkenalkan ke dalam urusan seseorang. Dalam penangguhan sedemikian yang berkaitan dengan hal-hal duniawi, terdapat manfaat duniawi serta manfaat agama kerana agama telah menyatakan.
2. Kepentingan penangguhan dalam hal-hal duniawi Allah Ta’ala. berfirman: “(Wahai Muhammad)! Berundinglah dengan mereka (Syaabah) dalam hal-hal khusus. Dan, apabila kamu telah sampai pada suatu keputusan (selepas berunding, tidak kira sama ada keputusan kamu mematuhi nasihat yang diberikan atau tidak) maka bertawakallah kepada Allah (dan teruskan). Sesungguhnya Allah mengasihi orang-orang yang bertawakal kepada-Nya.” (Al Imran)
Perkara-perkara khusus merujuk kepada urusan-urusan yang tidak datang daripada Allah Ta'ala walaupun perkara-perkara tersebut penting. Perundingan tidak dilaporkan mengenai perkara-perkara yang remeh.
3. Allah Ta'ala berfirman:
"Urusan mereka (orang-orang Mukmin) diputuskan melalui perundingan bersama."
Al-Qur'an memuji orang-orang Mukmin kerana amalan 'syura' atau perundingan yang terpuji yang melaluinya mereka memutuskan urusan mereka. Kepentingan perundingan dapat diukur dari fakta bahawa Allah Ta'ala memerintahkan Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) untuk berunding dengan para Sahabatnya mengenai perkara-perkara penting. Hadhrat Anas (radiallahu anhu) mengatakan bahawa Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) berunding dengan para Syaabah berkenaan dengan Perang Badar.
4. Hadhrat Maimun Ibn Muhraam (radiallahu anhu) meriwayatkan bahawa apabila tiada arahan mengenai sesuatu urusan boleh didapati dalam al-Quran dan Hadis, Hadhrat Abu Bakar (radiallahu anhu) akan mengadakan perhimpunan orang-orang yang bijak dan berpengalaman dan berunding dengan mereka. Bukanlah menjadi kewajipan bagi sesiapa yang meminta nasihat atau berunding dengan orang lain untuk bertindak mengikut nasihat yang diberikan. Episod keazaman Hadhrat Abu Bakar (radiallahu anhu) untuk melancarkan perang terhadap mereka yang enggan membayar Zakat adalah bukti yang cukup untuk ini. Walaupun terdapat semua nasihat menentang kempen tersebut, Hadhrat Abu Bakar (radiallahu anhu) menolak nasihat sebulat suara mereka dan bertindak mengikut keputusannya sendiri.
5. Hadhrat Ibn Abbaas (radiallahu anhu) meriwayatkan bahawa perunding Hadhrat Umar (radiallahu anhu) adalah ulama muda dan juga ulama tua. (Bukhari)
6. Hadhrat Jaabir (radiallahu anhu) meriwayatkan bahawa Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) bersabda: “Apabila seorang saudara (Muslim) ingin berunding, maka berilah nasihat kepadanya.” (Ibn Majah)
Beberapa peraturan berkaitan perundingan akan disebut sekarang. · Jika perundingan itu merupakan perkara yang memerlukan penyembunyian, ia hendaklah dirahsiakan. · Peserta perundingan adalah orang yang dipercayai. Ini bermakna apa yang telah dibincangkan dalam perhimpunan itu tidak boleh dihebahkan di luar. Walau bagaimanapun, jika perbincangan itu berkaitan dengan perampasan harta orang lain atau mencederakan sesiapa pun, maka tidak dibenarkan menyembunyikan konspirasi tersebut. Perkara kepentingan bersama atau nasional - perkara yang melibatkan masyarakat secara kolektif - tidak boleh dihebahkan. Sekiranya seseorang mendapat maklumat yang melibatkan seluruh masyarakat atau negara, ia hendaklah disampaikan kepada orang yang bertanggungjawab yang bertanggungjawab menguruskan hal ehwal masyarakat.
Dalam hal ini, Allah Ta’ala berfirman dalam Al-Quran;
“Apabila mereka mengetahui tentang sesuatu perkara berkaitan keselamatan atau ketakutan, mereka segera menyebarkannya (di kalangan orang ramai). Jika mereka merujuk perkara itu kepada Rasul dan mereka yang bertanggungjawab di antara mereka, maka mereka yang berkelayakan dalam perkara tersebut akan mengetahuinya (iaitu tindakan yang perlu diambil).”
(Surah An-Nisaa)
Kadangkala penerbitan maklumat tertentu tidak demi kepentingan masyarakat atau negara. Kemudaratan yang besar boleh mengakibatkan penerbitan perkara sedemikian. Oleh itu, Al-Quran melarang penerbitan sedemikian yang mungkin merupakan berita untuk orang ramai, tetapi berbahaya bagi negara secara keseluruhan. Media berita secara amnya termasuk dalam kategori teguran ini. Kebanyakan akhbar menyebarkan khabar angin dan kadangkala menerbitkan laporan sedemikian yang sebahagian besarnya memudaratkan kepentingan negara.
Maklumat diterbitkan tanpa siasatan menyeluruh dan kadangkala siasatan dibuat, tetapi laporan tersebut, selain mempunyai nilai berita, membahayakan orang ramai, komuniti atau negara. Penerbitan berita yang memudaratkan sedemikian termasuk dalam larangan yang dinyatakan dalam ayat Al-Quran yang dipetik di atas. Ittifaaq atau perpaduan sememangnya merupakan satu nimat yang besar. Allah Ta’ala berfirman dalam Al-Quran:
“Berpegang teguhlah kamu semua pada Tali Allah dan janganlah kamu bercerai-berai.”
(Surah Ali Imraan)
Tali Allah adalah agama Allah. Matlamat perpaduan yang diingini hanya dapat dicapai jika masyarakat berpegang teguh pada Hukum Allah Ta'ala. Perpaduan tanpa kepatuhan yang betul kepada Syariah tidak mungkin berlaku. Bagi umat, perpaduan akan kekal sebagai slogan kosong selagi agama tidak ditegakkan dengan kukuh dan betul. Ketaatan kepada Allah Ta'ala akan membawa rahmat perpaduan. Oleh itu, al-Quran berfirman:
"Dan, Allah menciptakan perpaduan dalam hati mereka." (Surah An-Anfaal) Menghubungkan perpaduan dengan ketaatan kepada Syariah, al-Quran berfirman: "Wahai orang-orang yang beriman! Taatlah kepada Allah dan taatlah kepada Rasul. Janganlah kamu berbantah-bantah sesama kamu, kerana hati kamu akan menjadi lemah dan rasa takut (dan kekuasaan) kamu akan hilang."
(Surah An-Anfaal)
Ayat ini memerintahkan ketaatan kepada Syariah dalam semua urusan. Orang-orang yang beriman diperintahkan untuk menerima petunjuk daripada Allah dan Rasul-Nya. Hasil daripada ketaatan sedemikian, perpaduan dalam masyarakat akan menjadi mudah dicapai. Allah Ta'ala akan melahirkan rasa cinta dan hormat antara satu sama lain dalam hati orang-orang Mukmin. Perpaduan yang berpunca daripada hati manusia akan mewujudkan rasa kagum dan kuasa dalam negara. Jika tiada perpaduan sejati ini, manusia akan bertengkar.
Pertikaian mereka tidak akan ikhlas, tetapi akan didorong oleh motif peribadi yang buruk dan hina. Pergaduhan dalaman dan saling tuduh akan berlaku. Ini akan mencerai-beraikan masyarakat dan memusnahkan kuasanya. Kaum kafir akan hilang rasa hormat terhadap negara. Mereka tidak lagi takut kepada negara umat Islam (seperti yang berlaku hari ini). Oleh itu, umat Islam akan dikalahkan dan dikuasai oleh orang lain. Oleh itu, ayat ini menyebut tentang kejahatan perpecahan. Ia diisytiharkan sebagai asas perpaduan dan menunjukkan bahawa matlamat dan objektif sebenar orang yang beriman adalah Ketaatan kepada Agama.
Hadhrat Abu Darda (radiallahu anhu) meriwayatkan bahawa Rasulullah (sallallahu alayhi wasallam) bersabda: “Jagalah hubungan yang sihat (kasih sayang, persaudaraan dan terus terang) antara kamu. Kerosakan antara kamu memusnahkan (Agama kamu).” (Tirmizi, Abu Dawud) Ittifaaq (Perpaduan) ditegakkan dan dikekalkan melalui pelaksanaan Huqooq (Hak).
Orang ramai perlu menghormati dan menghormati hak antara satu sama lain. Tidak menghiraukan hak orang lain mewujudkan perpecahan. Persoalan Huqooq (Hak) telah pun dibincangkan dalam Rooh Nine.
سبحانہ وتعالیٰ
[رضي الله عنها]
